Theppitak's blog

My personal blog.

18 มีนาคม 2557

Fonts-TLWG 0.6.0

ออกไปแล้วเมื่อวาน สำหรับ Fonts-TLWG 0.6.0 สำหรับรุ่นนี้ การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่ทำให้ถึงกับต้องเพิ่มเลขรุ่นที่เลขกลาง ก็คือการรองรับภาษาชาติพันธุ์อย่างมีการเตรียมการ

สำหรับข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับภาษาชาติพันธุ์ กรุณาอ่าน blog เก่า และ บทความของคุณอนงค์ เพิ่มเติม

ที่ว่า รองรับอย่างมีการเตรียมการ ก็เพราะในรุ่นก่อนก็สามารถรองรับได้ในระดับหนึ่ง หลังจากที่ Pango 1.31.0 (GNOME 3.6) ขึ้นไปได้โละ engine ภาษาไทยที่ใช้ วทท. 2.0 (มอก. 1566-2541) ทิ้ง และย้ายไปใช้ HarfBuzz จัดการแทน ก็ทำให้กระบวนการวาดภาษาไทยย้ายหนีจาก วทท. 2.0 มาเป็น normalization ตามข้อกำหนดยูนิโค้ด โดยปริยาย ซึ่งข้อกำหนดนี้จะผ่อนคลายกว่า วทท. 2.0 ที่ผูกติดกับภาษาไทยเพียงภาษาเดียว เพราะยูนิโค้ดได้เตรียมการเผื่อการใช้อักษรไทยเขียนภาษาชาติพันธุ์ต่าง ๆ เอาไว้ด้วย ทำให้ฟอนต์ชุด TLWG รุ่นเก่าก็สามารถใช้เขียนภาษาชาติพันธุ์ได้ทันที แต่จะเป็นการวางอักขระซ้อนกันแบบไม่มีการจัดตำแหน่ง บางกรณีก็วางแล้วไม่ซ้อนกัน บางกรณีก็ซ้อนทับกัน แต่ในฟอนต์รุ่น 0.6.0 นี้ มีการออกแบบเพื่อรองรับกรณีต่าง ๆ ให้จัดวางอักขระได้อย่างสวยงาม

ข้อกำหนด วทท. 2.0 นั้น มีลำดับการซ้อนสระและวรรณยุกต์ตายตัวตามอักขรวิธีภาษาไทย แต่เมื่ออักษรไทยถูกใช้เขียนภาษาชาติพันธุ์ จะมีการดัดแปลงอักขระบางตัวเพิ่มเติม เช่น ใช้ไม้ไต่คู้กำกับเหนือสระบน ใช้วรรณยุกต์เหนือไม้ไต่คู้ ใช้ทัณฑฆาตหรือยามักการเป็นวรรณยุกต์เพิ่มเติม การประพินทุใต้สระ การวางสระบนเหนือสระอา หรือกระทั่งดัดแปลงไม้ตรีใช้เป็นสระพิเศษ!

Ethnic languages using Garuda font

ภาษาชาติพันธุ์ที่ใช้ในรูป (ตั้งแต่บรรทัดที่สองเป็นต้นไป ส่วนบรรทัดแรกใช้ทดสอบฟอนต์ตามข้อกำหนดยูนิโค้ดเท่านั้น) :-

  • ภาษากูย/ส่วย (สุรินทร์) [1]:
    • ปะเฺติ็ลฺ = ขันตักน้ำ
    • โฺญฺ็จฺ = หยุดกึกเพราะกลัวหรือตกใจ
  • ภาษาเขมรถิ่นไทย (สุรินทร์):
    • ปั็วฮฺ
    • ทฺ็อง
    • เปฺิ็ว
    • มูํย
  • ภาษาบรู/ข่า:
    • แต็่ง = to spread
    • เจฺํอ = already
    • เปรฺิ่ห์ = dirty
    • โจ๊่ = bunch of bamboo
    • เปฺี่ย = to mix
  • ภาษาโส้:
    • โฺทร = โส้ (ชื่อภาษา)
  • ภาษาช์อง (จันทบุรี):
    • ม็่อง
  • ภาษาญัฮกุร [อ่านว่า ญะกุ้น] (ชัยภูมิ):
    • เติ็ง
  • ภาษาละว้า:
    • อาื = chase
    • ยาึ = mine
  • ภาษามลายูปาตานี [2]:
    • จือรฺุ
    • การฺู

การใช้งานเหล่านี้ นอกจากทำให้ต้องยกเครื่องจาก วทท. 2.0 เป็นยูนิโค้ดแล้ว ยังมีผลต่อการออกแบบฟอนต์ที่ต้องรองรับกรณีพิเศษเพิ่มเติมด้วย

สำหรับฟอนต์ TrueType/OpenType สิ่งที่ทำเพิ่มก็คือ:

  • เพิ่ม glyph สำหรับอักขระยกสูงเพิ่มเติม นอกจากชุดวรรณยุกต์ปกติในฟอนต์ทั่วไปแล้ว ก็ต้องมีไม้ไต่คู้ นิคหิต และยามักการยกสูงเพิ่มด้วย โดย glyph ชุดนี้จะมีขนาดย่อส่วนลงเล็กน้อย แต่ไม่ใช่ scale down ตามปติ เพราะจะทำให้ได้เส้นที่บางลง แต่จะเป็นการวาดด้วยเส้นหนาเท่าเดิมให้ตัวเล็กลง
  • เพิ่มกฎ GSUB ในการแปลงอักขระชุดดังกล่าวให้เป็นตัวยกสูง โดยต้องครอบคลุมทุก combination ไม่ใช่แค่ที่มีในภาษาไทย
  • เพิ่ม anchor ให้กับอักขระเหนือบรรทัด ให้สามารถซ้อนกันได้ครบทุกคู่ ไม่ใช่แค่ที่มีในภาษาไทย
  • เพิ่ม anchor ชนิด BelowMark อีกชนิดหนึ่งในตาราง 'mkmk' (mark to mark) เพื่อรองรับการซ้อนสระล่างใต้พินทุ พร้อมทั้งเพิ่ม anchor ให้กับ glyph แต่ละ glyph ให้ครบ

นอกจากนี้ ยังได้ ส่งแพตช์ สำหรับแก้ให้ HarfBuzz normalize อักขระใต้บรรทัดให้พินทุมาก่อนสระล่างอย่างถูกต้องด้วย ซึ่งแพตช์ยังอยู่ระหว่างอภิปราย

แต่เนื่องจากฟอนต์ชุด TLWG ยังมีการใช้งานใน LaTeX (pdfTeX engine) ด้วย ซึ่งใน LaTeX ยังคงใช้ PUA glyph แบบเก่า (ที่เรียกกันว่า ตัวหลบ) อยู่ ไม่สามารถใช้ประโยชน์จากการปรับข้อมูล OpenType ข้างต้นได้ จึงต้องปรับขยายกฎ LIGKERN ให้ครอบคลุมกรณีของภาษาชาติพันธุ์เพิ่มเติม กล่าวคือ ต้องเพิ่มกฎต่อไปนี้:

  • ใช้วรรณยุกต์ยกสูงถ้าตามหลังไม้ไต่คู้ วรรณยุกต์ หรือทัณฑฆาต (กฎ LIGKERN ใน LaTeX จะใช้วรรณยุกต์ตัวลดต่ำโดยปริยาย แล้วค่อยใช้กฎ LIGKERN ยกให้สูงขึ้น ซึ่งจะกลับกันกับฟอนต์บนเดสก์ท็อป)
  • ใช้วรรณยุกต์ยกสูงหลบซ้ายถ้าตามหลังไม้ไต่คู้ วรรณยุกต์ หรือทัณฑฆาตที่หลบซ้าย
  • ใช้สระบนที่หลบซ้ายถ้าตามหลังพินทุที่ตามหลังพยัญชนะหางยาว (ป ฝ ฟ ฬ)
  • ใช้สระอุ อู ลดต่ำเมื่อตามหลังพินทุ
  • generalize กฎอื่น ๆ ที่บังเอิญเจาะจงเฉพาะกรณีที่ปรากฏในภาษาไทยไว้ เช่น ใช้นิคหิตหลบซ้ายหลังสระอูและพินทุที่ตามหลังพยัญชนะหางยาว, ใช้สระบนหลบซ้ายถ้าตามหลังสระอุ อู ที่ตามหลังพยัญชนะหางยาว)

นั่นคือสิ่งที่ทำได้ในตอนนี้สำหรับ LaTeX ยังมีกรณีที่ขาดเหลืออยู่ซึ่งยังไม่สามารถทำได้ เนื่องจากตาราง LTH encoding เต็มแล้ว ไม่มีช่องเหลือให้เพิ่ม PUA glyph เช่น

  • ยามักการยกสูง
  • ไม้ไต่คู้ นิคหิต ยามักการ ที่ยกสูงและหลบซ้าย

ถือเป็นข้อจำกัดที่ต้องพยายามหาทางแก้ไขในรุ่นถัดไป แต่ขณะนี้ก็ถือว่าครอบคลุมกรณีในภาษาชาติพันธุ์ได้พอสมควรแล้ว (ข้อจำกัดนี้มีเฉพาะสำหรับ pdfTeX เท่านั้น ส่วนฟอนต์บนเดสก์ท็อป หรือ XeTeX รองรับครบทุกกรณี)

Ethnic languages in LaTeX

ผลพลอยได้ระหว่าง fine-tune ฟอนต์ก็คือ ได้เพิ่มฟอนต์ Umpush Light สำหรับการใช้งานใน LaTeX แล้วด้วย โดยสามารถกำหนดฟอนต์ด้วยคำสั่ง \usefont เช่น

  \usefont{LTH}{umpush}{l}{n}   % ตัวตรง
  \usefont{LTH}{umpush}{l}{it}  % ตัวเอียง

Umpush Light in LaTeX

ฟอนต์รุ่นนี้ ได้อัปโหลดเข้า Debian sid (สำหรับเดสก์ท็อป) และที่ CTAN (สำหรับ LaTeX) แล้วทันทีหลังจากออกรุ่นที่ต้นน้ำ สำหรับ LaTeX ใน Debian นั้น ต้องรอทีม TeX ของ Debian อัปเดตพร้อมกับภาษาอื่น ๆ ในแพกเกจ texlive-lang-other ต่อไป

อ้างอิง:

[1]
นเรศ นโรปกรณ์. (๒๕๓๖). อัจฉริยลักษณ์และความเป็นวิทยาศาสตร์ของลายสือไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๑. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์. ISBN 974-276-975-3.
[2]
ราชบัณฑิตยสถาน. (๒๕๕๓). คู่มือระบบเขียนภาษามลายูปาตานีอักษรไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. พิมพ์ครั้งที่ ๑. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน. ISBN 978-616-7073-25-5.

ป้ายกำกับ: , ,

2 ความเห็น:

  • 18 ตุลาคม 2557 15:41 , Blogger Sudchai Boonto แถลง…

    คุณเทพครับ คุณเทพพอจะมีเวลาทดสอบฟอนต์ Gadura กับ XeLaTeX ไหมครับ มันแจ้งเตือนว่า
    WARNING Obsolete four arguments of "endchar" will be used for Type 1 "seac" operator"

    "This font using the "seac" command for accented characters>>>"

    ขอบคุณมากครับ

     
  • 18 ตุลาคม 2557 17:35 , Blogger Sudchai Boonto แถลง…

    แก้ไขได้แล้วนะครับ ไปตั้งค่าใน fontspec ใหม่ โดยให้ระบุนามสกุลของไฟล์ด้วย เช่น garuda.ttf

    ขอบคุณมากครับ

     

แสดงความเห็น (มีการกลั่นกรองสำหรับ blog ที่เก่ากว่า 14 วัน)

<< กลับหน้าแรก

hacker emblem