Theppitak's blog

My personal blog.

16 มิถุนายน 2551

Plutoid in Thai News

หลังจากที่ ดาวพลูโตถูกลดชั้นจากทำเนียบดาวเคราะห์ เมื่อสองปีก่อน เร็ว ๆ นี้ (11 มิ.ย.) ก็มีข่าวเล็ก ๆ ออกมาจากสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU) เกี่ยวกับ การบัญญัติคำว่า plutoid สำหรับเรียกเทหวัตถุในระบบสุริยะที่คล้ายพลูโต ซึ่งครั้งนี้ข่าวไม่ได้ครึกโครมเหมือนเมื่อครั้งลดชั้น แต่การนำเสนอข่าวของสำนักข่าวต่าง ๆ ในไทยนี่สิ ที่ทำให้น่าเป็นห่วง ว่าจะทำให้เกิดความเข้าใจผิดกันใหญ่หลวง

เท้าความเรื่องการลดชั้นพลูโตคร่าว ๆ (เคยบันทึกไว้ใน blog เก่า) คือจากความพิลึกกึกกือของพลูโตที่ทำให้เกิดข้อถกเถียงกันมานาน ว่าจะยังคงจัดให้พลูโตเป็นดาวเคราะห์อยู่หรือเปล่า จนกระทั่งมีการพบ trans-Neptunian object เพิ่มขึ้น เป็นการเร่งรัดให้จัดหมู่พลูโตโดยด่วน เพื่อความชัดเจนว่าจะนับดาวเคราะห์เพิ่มเป็น 10, 11, ... ดวง หรือจะเป็นอย่างอื่น ในที่สุดก็ตกลงกันให้ปลดพลูโตลงจากทำเนียบดาวเคราะห์ เพื่อมาเป็นหัวขบวนให้กับเทหวัตถุชนิดใหม่ที่เรียกว่า "ดาวเคราะห์แคระ" (dwarf planet) โดยเพิ่มนิยามดาวเคราะห์ (planet) ว่าต้องมีคุณสมบัติดังนี้

  • โคจรรอบดาวฤกษ์ และไม่ได้เป็นดวงจันทร์บริวารของดาวเคราะห์อื่น
  • มีมวลมากพอที่จะสร้างแรงโน้มถ่วงในตัวเอง เอาชนะแรงยึดเหนี่ยวของของแข็ง จนจัดรูปร่างตัวเองในลักษณะเดียวกับ สมดุลไฮโดรสแตติก คือมีรูปร่างเกือบกลม
  • มีแรงโน้มถ่วงมากพอที่จะ เก็บกวาดวัตถุอื่น ที่ผ่านเข้ามาในวงโคจร จนกลายเป็นผู้ครอบครองวงโคจรแต่ผู้เดียว

เทหวัตถุที่ขาดคุณสมบัติข้อสุดท้ายเพียงข้อเดียว โดยมีมวลมากพอจะจัดรูปร่างตัวเองให้เกือบกลม แต่ไม่มากพอจะเก็บกวาดวัตถุอื่นในวงโคจร ก็ให้เรียกว่า "ดาวเคราะห์แคระ" (dwarf planet) ส่วนเทหวัตถุที่ไม่สามารถแม้แต่จะจัดรูปร่างตัวเองให้เกือบกลม ก็ให้เรียกว่า "ดาวเคราะห์น้อย" (asteroid) ต่อไป

ดาวพลูโตซึ่งกลมแต่ไม่สามารถครอบครองวงโคจรแต่ผู้เดียว โดยใช้วงโคจรร่วมกับ แครอน ดวงจันทร์บริวารในลักษณะคู่เต้นรำที่จับมือกันเหวี่ยงตัวไปรอบจุดศูนย์ถ่วงระหว่างกัน จึงถูกจัดกลุ่มใหม่ให้เป็นดาวเคราะห์แคระมาตั้งแต่บัดนั้น

พร้อมกันนั้น ก็มีการเลื่อนชั้น ซีรีส ดาวเคราะห์น้อยที่ใหญ่ที่สุดและมีรูปร่างเกือบกลม ให้ขึ้นมาเป็นดาวเคราะห์แคระไปด้วย พร้อมกับจัดกลุ่มให้ 2003 UB313 ซึ่งเป็น trans-Neptunian object ที่ในขณะนั้นมีชื่อเล่นว่า Xena และปัจจุบันได้ชื่ออย่างเป็นทางการว่า Eris เป็นดาวเคราะห์แคระไปด้วย รวมทั้งแครอน ดวงจันทร์บริวารของพลูโต ก็พลอยได้เป็นดาวเคราะห์แคระไปด้วย

สรุปว่าในครั้งนั้น ระบบสุริยะมีดาวเคราะห์เหลือ 8 ดวง และมีดาวเคราะห์แคระ 4 ดวง (ซีรีส, พลูโต, แครอน, Xena/Eris)

แล้วข่าวจาก IAU ครั้งนี้ ก็เป็นการบัญญัติคำสำหรับเรียกดาวเคราะห์แคระที่มีแกนหลักของวงโคจรโตกว่าของเนปจูน โดยใช้คำว่า "พลูตอยด์" (plutoid) ซึ่งในขณะนี้ มีพลูตอยด์ที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ 2 ดวง คือพลูโต และอีริส ส่วนแครอนนั้น ไม่นับเป็นดาวเคราะห์แคระแล้ว เพราะถือเป็นดวงจันทร์บริวารของพลูโต จึงไม่ใช่พลูตอยด์เช่นกัน

นั่นคือสาระของข่าวจาก IAU ทีนี้มาดู ว่าแหล่งข่าวในบ้านเรารายงานว่ายังไงกันบ้าง

ดูเหมือนข่าวในไทยเกือบทั้งหมด จะคัดต่อ ๆ กันมาจากแหล่งเดียว จึงรายงานไปในทางเดียวกัน ว่า ดาราศาสตร์โลกเปลี่ยนชื่อดาวพลูโตเป็นพลูตอยด์ ตัวอย่างเช่น:

อย่างไรก็ดี มีแหล่งข่าวบางแหล่งที่รายงานต่างออกไป เช่น:

  • ไทยโพสต์ เนื้อหาดูจะผ่านการกลั่นกรองมาอย่างดี ไม่มีการเปลี่ยนชื่อดาว แต่ก็ปรากฏว่ามีจุดบอดอยู่บ้าง คือไม่ได้อ้างถึงซีรีสเลย โดยระบุว่า "ต่อไปนี้ วัตถุที่เป็น 'ดาวเคราะห์แคระ' จะถูกจัดเป็นพวก 'plutoids'" เป็นการเหมารวมดาวเคราะห์แคระทั้งหมดเป็นพลูตอยด์ และระบุชื่อเพียงสองดวง คือพลูโตและอีริส จึงเป็นการตัดซีรีสออกจากสารบบดาวเคราะห์แคระแบบกลาย ๆ
  • blognone ไม่มีการเปลี่ยนชื่อดาว แต่รายงานในทำนองเดียวกับไทยโพสต์ ว่า plutoid เป็นคำใหม่สำหรับเรียกดาวเคราะห์แคระ โดยไม่ได้แยกแยะ ทำให้กรณีของซีรีสตกจากความเป็นดาวเคราะห์แคระแบบกลาย ๆ ไปด้วย แถมยังให้ข้อมูลที่คลาดเคลื่อนด้วย ว่าพลูโตถูกปลดจากทำเนียบดาวเคราะห์เพราะอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์มากเกินไป
  • foosci เดิมรายงานว่าพลูโตถูกเปลี่ยนชื่อเป็นพลูตอยด์ แต่หลังจากทักท้วงไปแล้ว ก็ได้ปรับเนื้อหาใหม่ รวมทั้งแก้รายละเอียดปลีกย่อยเกี่ยวกับนิยามของดาวเคราะห์แคระด้วย แต่ก็ยังเหลือจุดบอดอยู่ ที่บอกว่า ได้มีการตั้งชื่อให้ใหม่ เพื่อให้เหมือนกับดาวเคราะห์แคระดวงอื่น ซึ่งก็ยังคงย้ำอยู่ดีว่ามีการเปลี่ยนชื่อ แถมระบุเงื่อนไขของชื่อดาวเคราะห์แคระที่คลาดเคลื่อนด้วย (ดาวเคราะห์แคระไม่ได้ชื่อลงท้ายด้วย -oid แต่เท่าที่จับแนวทางของชื่อ น่าจะเป็นเทพเจ้าของกรีกเหมือนดาวเคราะห์น้อย [ในขณะที่ดาวเคราะห์จะได้ชื่อเทพเจ้าโรมัน] ชื่อซีรีส (เทพเจ้ากรีก) และพลูโต (เทพเจ้าโรมัน) เป็นชื่อเดิม คงไม่มีการเปลี่ยน แต่เมื่อดูจากชื่อ อีริส (Eris) ซึ่งเป็นเทพเจ้ากรีกแล้ว ก็ทำให้คาดเดาได้ว่าพลูตอยด์ดวงใหม่ ๆ คงจะได้ชื่อของเทพเจ้ากรีกตามอย่างดาวเคราะห์น้อย)

ถ้าพิจารณาให้ดี ข้อเท็จจริงที่แหล่งข่าวน่าจะรายงาน จึงควรจะเป็นว่า:

  • ไม่มีการเปลี่ยนชื่อดาวพลูโต
  • มีคำใหม่คือ "พลูตอยด์" สำหรับเรียกดาวเคราะห์แคระ ที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์มากกว่าเนปจูนออกไป (ไม่ใช่เรียกดาวเคราะห์แคระทั้งหมดว่าเป็นพลูตอยด์)
  • ซีรีสยังเป็นดาวเคราะห์แคระอยู่ แต่ไม่ใช่พลูตอยด์เพราะอยู่ในแถบดาวเคราะห์น้อยระหว่างวงโคจรของดาวอังคารกับดาวพฤหัสบดี ไม่มีการตั้งชื่อให้กับกลุ่มดาวเคราะห์แคระที่อยู่บริเวณนี้ เพราะมีเพียงซีรีสเพียงดวงเดียว
  • ปัจจุบัน ระบบสุริยะมีดาวเคราะห์แคระอย่างเป็นทางการ 3 ดวง คือ ซีรีส, พลูโต, อีริส โดยเป็นพลูตอยด์เสีย 2 ดวง คือ พลูโต และอีริส
  • สาเหตุของการลดชั้นพลูโตจากความเป็นดาวเคราะห์ อยู่ที่ขนาดของพลูโต ที่ไม่ใหญ่พอจะเก็บกวาดมวลสารจนเป็นผู้ครอบครองวงโคจรแต่ผู้เดียวได้ ไม่เกี่ยวกับสาเหตุอื่น ๆ

ช่วยกันแก้ข่าวด้วยนะครับ ก่อนที่ครูจะเริ่มสอนนักเรียนด้วยข้อมูลผิด ๆ ตามข่าว

Update (13:38): เพิ่มลิงก์ช่อง 7 และ Shincamp

ป้ายกำกับ:

6 ความเห็น:

  • 16 มิถุนายน 2551 15:11 , Blogger fat dog father แถลง…

    ดูถูกครูดาราศาสตร์หรือเปล่า ประโยคสุดท้ายไม่น่าเขียน
    นะ

    ครูวิทยาศาสตร์ไทย คงไม่แย่ขนาดเอาข่าวหนังสือพิมพ์
    ดุ้น ๆหรือเอา blog ดุ้น ๆ ไปสอนโดยไม่ดูเอกสารอื่น
    ประกอบ เช่น วิชาการ.คอม อีกซักพักหนังสือนิตยสาร
    หลัก ๆ ก็ต้องออกมา

     
  • 16 มิถุนายน 2551 15:48 , Blogger Thep แถลง…

    ครูก็มีหลายระดับครับ มีหลายวิชาด้วย บางทีวิชา "เหตุการณ์ปัจจุบัน" หรืออะไรทำนองนี้ จะป้อนข้อมูลให้เด็กก่อนที่ครูวิทยาศาสตร์จะทันได้สอนตามหลักสูตรด้วยซ้ำไป

    หรือแม้แต่ครูวิทยาศาสตร์เอง.. ก็มีทั้งที่มีการตรวจสอบข้อมูลและไม่มี สมัยเรียนไม่เคยเห็นครูวิทยาศาสตร์สอนขัดกันเองเหรอครับ? ผมเจอมาเยอะเลยพอจินตนาการได้ว่าจะเกิดอะไรขึ้นบ้างจากข่าวที่คลาดเคลื่อนไปในทางเดียวกันแทบทุกแหล่งแบบนี้

     
  • 16 มิถุนายน 2551 21:35 , Blogger fat dog father แถลง…

    ที่น่าเศร้า บางแหล่งข่าวรู้ว่าผิดแ้ล้วสามารถแก้ได้ก็ไม่แก้

     
  • 17 มิถุนายน 2551 00:03 , Blogger Neutron แถลง…

    ข่าวสารเผยแพร่รวดเร็ว และสะดวกต่อการค้นหา ที่น่าเป็นห่วงจาก ภาพที่ผมเห็นในร้านคือ เด็กรุ่นใหม่ ใช้อินเทอร์เน็ตในการทำรายงานมากขึ้น แต่ขาดการกลั่นกรอง ไม่...แม้แต่จะอ่านว่า "คัดลอก" และ "วาง" อะไรลงในรายงานของตัวเอง ให้แต่ชื่อเรื่องตรง หรือคล้าย ๆ ก็จับ "วาง" หมด

    แล้ว อนาคต... ?

     
  • 17 มิถุนายน 2551 11:26 , Blogger Thep แถลง…

    ครูบางคนก็ใช้วิธีให้เด็กเขียนรายงานด้วยปากกา ห้ามใช้คอมพ์ครับ อย่างน้อยก็ให้ผ่านสมองบ้าง

    เอ๊ะ! นี่ไม่ใช่ blog วิจารณ์ระบบการศึกษานะ

     
  • 18 มิถุนายน 2551 01:25 , Blogger bact' แถลง…

    ขออนุญาตนำบางส่วนไปลงข่าวครับ
    http://foosci.com/node/203

     

แสดงความเห็น (มีการกลั่นกรองสำหรับ blog ที่เก่ากว่า 14 วัน)

<< กลับหน้าแรก

hacker emblem